آیا اسباببازی جنسیت دارد؟
وقتی درباره اسباببازی صحبت میکنیم، در واقع فقط از یک وسیله سرگرمی حرف نمیزنیم، آنها میتوانند ابزار رشد، یادگیری، تخیل و تجربهسازی کودک نیز باشند. بسیاری از والدین هنوز هم هنگام خرید، بهصورت ناخودآگاه براساس جنسیت کودک سراغ وسایل بازی میروند، اما پژوهشهای رشد کودک نشان میدهد که معیارهای مهمتری از جنسیت برای انتخاب وجود دارد.
آیا اسباببازیها جنسیت دارند؟
امروزه در بیشتر فروشگاهها، قفسهها به دو رنگ اصلی تقسیم شدهاند: صورتی برای دخترها و آبی برای پسرها. این تفکیک آنقدر عادی شده که کمتر کسی از خودش میپرسد آیا وسایل بازی واقعاً جنسیت دارد یا تقسیمبندی اسباببازی براساس جنسیت کودک صرفاً یک عادت فرهنگی و بازاریابی است. پاسخ روانشناسان و پژوهشگران رشد کودک به این پرسش، ساده و در عین حال قاطع است: از نظر علمی، هیچ نوع وسیله بازی بهخودیخود «دخترانه» یا «پسرانه» نیست. تحقیقات روانشناسی رشد نشان میدهد کودکان زیر دو سال تقریباً هیچ ترجیح جنسیتی مشخصی نسبت به وسایل و لوازم بازی ندارند و این والدین، رسانهها و بازار هستند که بهمرور این ترجیح را در ذهن کودک شکل میدهند.
در واقع این ما بزرگسالان هستیم که برچسب جنسیتی روی اسباببازیها میزنیم. یک لگو، عروسک، یک ماشین، پازل یا حتی یک ست ساختنی، صرفاً ابزاری برای بازی، یادگیری و کشف دنیا هستند. وقتی کودک با یک وسیله بازی میکند، مغز او در حال تمرین مهارتهایی مثل حل مسئله، هماهنگی دست و چشم، زبان، همدلی، خلاقیت و برنامهریزی است و همه ما خوب میدانیم که این تواناییها به جنسیت وابسته نیستند. برای مثال، یک دختر میتواند از ساختن سازه با اسباببازی ساختنی یا مدلهای اسباببازی علمی و آموزشی لذت ببرد، همانطور که یک پسر هم میتواند با عروسک، بازی کند.
ریشه کلیشههای جنسیتی از کجا میآید؟
تا اواسط قرن بیستم، بسیاری از اسباببازیها بدون در نظر گرفتن جنسیت کودک عرضه میشدند. اما با گسترش تبلیغات تلویزیونی از دهه هفتاد میلادی به بعد، شرکتها متوجه شدند که بازاریابی جداگانه برای دختران و پسران میتواند فروش را دو برابر کند، چون خانوادهای که یک دختر و یک پسر دارد، ناچار میشود دو نوع جداگانه بخرد.
وقتی از سنین پایین به دخترها بیشتر اسباببازی دخترانه مثل عروسک و ستهای خانهبازی و برای پسرها بیشتر اسباببازی پسرانه مثل ماشین و تفنگ داده میشود، کودک کمکم یاد میگیرد که بعضی بازیها «مال او» نیستند. در عمل، بسیاری از محصولات هم بهجای اینکه واقعاً مخصوص یک جنس باشند، فقط با رنگ یا تصویر خاصی بازاریابی میشوند. در حالی که عروسک میتواند برای تقویت همدلی، داستانپردازی و مهارتهای زبانی همه کودکان مفید باشد. به همین ترتیب، ماشین میتواند برای آموزش علت و معلول، حرکت، مسیریابی و بازیهای نقشآفرین استفاده شود.
آیا اسباببازی را باید متناسب با جنسیت کودک انتخاب کنیم؟
با توجه به آنچه گفته شد، پاسخ کوتاه این است: خیر، معیار اصلی باید سن، مرحله رشد، علایق، سطح ایمنی و هدف آموزشی باشد، نه جنسیت او. البته این به معنای نادیده گرفتن سلیقه کودک نیست. اگر کودکی بهطور طبیعی به رنگ یا موضوع خاصی علاقه نشان میدهد، انتخاب او محترم است. مسئله اینجاست که این علاقه نباید از قبل توسط بزرگسالان محدود شود. بهترین رویکرد، در اختیار گذاشتن طیف متنوعی از وسایل بازی است تا کودک خودش کشف کند به چه چیزی علاقه دارد. اگر هدف شما تقویت تمرکز و مهارت حل مسئله است، پازل و بازیهای فکری گزینههای خوبی هستند. اگر میخواهید خلاقیت و مهارتهای فضایی او را تقویت نمایید، اسباببازی فکری یا علمی و آموزشی انتخابهای بهتریاند. اگر کودک شما به ساختن علاقه دارد، اسباببازی ساختنی یا مجموعههای لگو بسیار مناسباند.
عوارض و پیامدهای انتخاب اسباببازی صرفاً براساس جنسیت
به نظر شما چرا برچسبهای جنسیتی میتوانند محدودکننده باشند؟ وقتی به کودک میگوییم این اسباببازی برای دخترها یا برای پسرهاست، در واقع در حال فرستادن یک پیام پنهان هستیم: بعضی علاقهها برای تو مناسب نیستند. این پیام میتواند روی اعتمادبهنفس و انتخابهای آینده کودک اثر بگذارد. دختری که به سازه و مهندسی علاقه دارد، شاید با نادیده گرفتن وسایل علمی و آموزشی انگیزه کمتری برای تجربه این حوزهها پیدا کند. یا پسری که به مراقبت، روایت و بازی احساسی علاقه دارد، ممکن است از ترس قضاوت، حتی سراغ عروسک پسرانه هم نرود. در واقع، محدود کردن بازی کودک به یک قالب جنسیتی مشخص، پیامدهایی دارد که کارشناسان رشد کودک بارها به آن اشاره کردهاند:
- کاهش فرصت رشد مهارتهای شناختی دختران
- کاهش فرصت رشد مهارتهای اجتماعی و عاطفی پسران
- شکلگیری زودهنگام کلیشههای جنسیتی درباره شغل، رفتار و تواناییها که میتواند تا سالهای بعد ادامه پیدا کند.
- محدود شدن دنیای تخیل کودک به یک الگوی از پیش تعیینشده، بهجای کشف آزادانه علایق واقعی او
به همین دلیل بسیاری از سازمانهای تخصصی روانشناسی کودک، والدین را تشویق میکنند بهجای پرسیدن اینکه آیا این اسباببازی برای دختر است یا پسر؟ بپرسند این وسیله چه مهارتی را در کودک من تقویت میکند؟
نقش اسباببازی در رشد مهارتها
کودک با بازی، دنیا را تمرین میکند. اگر همیشه فقط به او ابزارهای «مناسب جنسیت» بدهیم، ممکن است بخشی از تجربههای یادگیری را از دست بدهد. ما با این کار ممکن است دامنه انتخاب کودک را محدود کنیم. کودکی که با عروسک دخترانه بازی میکند، لزوماً در حال «انجام بازی دخترانه» نیست. او دارد درباره مراقبت، رابطه، احساسات و روایت یاد میگیرد. از سوی دیگر، کودک علاقهمند به قطعات ساختنی یا مدلهای پیچیده، از ترکیب و ساختن لذت میبرد. محصولاتی مانند لگو یا سازههای ساختنی علاوه بر سرگرمی، مهارتهای فضایی و منطق را تقویت میکنند. این نوع بازیها برای هر دو جنس مفیدند. حتی پازلهای مناسب سن کودک میتوانند به تمرکز، صبر و حل مسئله کمک کنند و هیچ دلیل علمی وجود ندارد که این مزایا فقط به یک جنس محدود باشند.
چگونه بدون کلیشه جنسیتی، اسباببازی مناسب رشد کودک را انتخاب کنیم؟
برای انتخاب هوشمندانهتر، بهجای تمرکز بر رنگبندی یا برچسب دخترانه و پسرانه، این معیارها را در نظر بگیرید:
- سن و تواناییهای فعلی کودک را ملاک اصلی انتخاب قرار دهید، نه جنسیت او را
- بهجای وسایل و لوازم تککاره، به سراغ گزینههایی بروید که چند مهارت را همزمان تقویت میکنند.
- به کودک اجازه دهید از میان گزینههای متنوع، خودش انتخاب کند. هنگام خرید، بهجای پرسیدن این برای دختره یا پسره؟، از کودک بپرسید کدام وسیله برایش جذابتر است.
- تعادلی از انواع حرکتی، فکری و نقشآفرینی در اختیار کودک قرار دهید.
- در خانه، هر دو کودک دختر و پسر را به بازی مشترک با انواع وسایل تشویق کنید، نه فقط بازیهای جداگانه.
- قبل از خرید، از راهنمای ردهسنی محصول و توضیحات فروشگاه کمک بگیرید.
جمعبندی
در نهایت باید گفت اسباببازی ابزاری برای یادگیری، خلاقیت و رشد کودک است. اگر انتخاب ما متناسب با سن و علاقه کودک باشد، قطعا هر کودکی میتواند از بازی لذت ببرد. فروشگاه پپاتویز با تنوع دستهبندیهایی مثل عروسک، ماشین، لوازم بازی ساختنی، لگو، پازل، هوش و سرگرمی، اسباببازیهای علمی و آموزشی، خانه عروسک، تفنگ اسباب بازی، اسباببازی نوزادی و فیگور و اکشن فیگور این امکان را میدهد که والدین انتخابی دقیقتر و آگاهانهتر داشته باشند.
سوالات متداول
آیا اسباببازی را باید متناسب با جنسیت کودک انتخاب کنیم؟
خیر، برای انتخاب درست، چند معیار از جنسیت مهمتر هستند: سن کودک، ایمنی، علاقه، سطح مهارت، هدف آموزشی و دوام محصول. بهتر است طیف متنوعی از اسباببازیها در اختیار کودک قرار گیرد تا خودش علاقهاش را کشف کند.
بهترین نوع اسباببازی برای رشد همهجانبه کودک چیست؟
لگو، پازل، اسباببازی فکری، اسباببازی ساختنی و اسباببازی علمی و آموزشی برای رشد مهارتهای شناختی، خلاقیت و حل مسئله بسیار مفید هستند.
